Småkongar og rikssamling
I Snorre si framstilling av soga om Harald Hårfagre kan vi lese at det sat ei rekkje småkongar langs kysten av Noreg i vikingtida. Desse hadde stor makt og Harald Hårfagre måtte kjempe for å leggje Vestlandet under seg. Omlag år 900 var desse småkongane framleis heidningar og vart gravlagde i større haugar og med meir utstyr enn dei vanlege bøndene. Ein viktig føresetnad for småkongedømene var eit økonomisk grunnlag som gjorde det mogleg å knyte til seg støttespelarar. Også i yngre jernalder eksisterte det truleg eit system der høvdingen eller småkongen stod i sentrum for innkrevjing og omfordeling av skattar, slik det var i eldre jernalder. Det var også viktig å ha kontrollen med viktige delar av produksjonen og omsetnaden av varer. I sein vikingtid vart religionen eit av dei viktigaste maktmidla til kongane. Dette var særleg synleg i alliansen mellom kyrkja og kongemakta som leidde til religionskifte i Noreg.
I yngre jernalder viser funna i Nordfjord at talet på graver med importsaker aukar. Både i Gloppen og Breim er konsentrasjonen av funn høg. I Stryn markerer bygdene i Oppstryn seg med mange og rike funn. I Innvik er det ei merkbar skilnad i talet på graver med importsaker i yngre jernalder i høve til den jernalder. Også i Hennebygda og på Stadlandet er det funne importsaker frå denne perioden. Dei mest markerte funna frå yngre jernalder i Nordfjord er materialet frå garden Myklebust i Eid. Alt i alt er det berre eitt gravfunn i Nordfjord som kan minne om grava til ein regional småkonge. Dette er skipsgrava i Rundehogjen på Myklebust.
Kjelder:
Bente Magnus, De eldste tider i Gloppen og Breim, i Per Sandal, Soga om Gloppen og Breim, band 1, Frå dei eldste tider til om lag år 1800, 1978, s. 217.
Kari Charlotte Larsen, Sagastad. Arkelogisk-historisk presentasjonssenter. Forprosjekt. Fagleg utgreiing om innhaldet i senteret.
